Władysław Czarnecki - poznański architekt
Promocja ostatniego tomu „Wspomnień architekta” Władysława Czarneckiego oraz otwarcie wystawy „Poznańscy architekci: Władysław i Janina Czarneccy” 20.05.2008, godzina 12.00, Sala Renesansowa Ratusza Poznańskiego, Muzeum Historii Miasta.
W czasie Kongresu w Poznaniu odbęda się również imprezy związane z postacią architekta Władysława Czarneckiego - już 20 maja w południe w poznańskim Ratuszu promocja III już tomu “Wspomnień architekta”, wernisaż wystawy „Poznańscy architekci: Władysław i Janina Czarneccy” oraz także 23 maja ale wieczorem w pierwszy dzień Kongresu ogłoszenie wyników studenckiego konkursu im. W. Czarneckiego - niezwykle ważnego i cenionego w poznańskim środowisku wydarzenia architektonicznego.
Zapraszamy do udziału w obu wydarzeniach - tym bardziej, że wszyscy zarejestrowani uczestnicy Kongresu, otrzymają w ramach materiałów kongresowych wspomniany wyżej III tom Wspomnień architekta.
Wystawa w poznańskim Ratuszu będzie również czynna w czasie trwania Kongresu.
Poniżej zapraszamy do zapoznania się z obszerną informacją o Władysławie Czarneckim autorstwa Pań Grażyny Kodym-Kozaczko i Hanny Grzeszczuk-Brendel.
Władysław Czarnecki (1895-1983) należy do najbardziej cenionych postaci poznańskiego środowiska architektonicznego w XX wieku, o niekwestionowanym autorytecie i dorobku twórczym oraz naukowym, uznawanym w skali ogólnopolskiej. Był architektem, praktykiem i teoretykiem urbanistyki, długoletnim wykładowcą na Politechnice Poznańskiej, a wcześniej w Polskiej Szkole Architektury w Liverpoolu oraz na Wydziale Architektury we Wrocławiu, autorem podstawowego przez wiele lat podręcznika dotyczącego budowy miast i osiedli. Ale był także żołnierzem w czasie obydwu wojen światowych, w czasie II wojny dzieląc los tej części polskiej armii, która po przejściu granicy węgierskiej została internowana, aby przez Bliski Wschód i Anglię wrócić do Polski. W czasach PRL stał się raczej ekspertem i często krytycznym komentatorem różnych propozycji dotyczących rozwoju Poznania, działał w wielu stowarzyszeniach, przede wszystkim w SARP, TUP i PTPN.
Choć przez całe zawodowe życie związany z Poznaniem, profesor Czarnecki urodził się 11.06.1895 we Lwowie i tam też skończył architekturę na Politechnice Lwowskiej w 1923 roku. Jego kontakt z Poznaniem rozpoczął się w 1925 roku, gdy w wyniku konkursu podjął pracę jako architekt miejski w Wydziale Budowlanym Zarządu Miejskiego. Z tych pierwszych lat pochodzą między innymi przychodnia przy ul. Słowackiego czy kamienice przy parku Wilsona, utrzymane w tradycji architektury klasycyzującej. Z kolei do największych jego prac należy osiedle robotnicze przy ul. Wspólnej/28 Czerwca 1956 roku, sięgające do aktualnych wówczas wzorów osiedli wiedeńskich. Przełom w jego stylistyce architektonicznej nastąpił w latach 30-tych, kiedy, w znacznym stopniu pod wpływem awangardowej architektury prezentowanej na PWK, zaczął stosować złagodzone formy modernistyczne, projektując - często wspólnie z żoną Janiną - wille dla poznańskiej inteligencji, ale też tak ważne obiekty jak Dom Żołnierza. Kontynuacją tej stylistyki były także wzniesione po II wojnie obiekty: Szkoła TPD przy ul. Szamarzewskiego, Przychodnia Specjalistyczna przy ul. Słowackiego, a przede wszystkim jego najbardziej prestiżowa w tym czasie realizacja, czyli budynek KW PZPR.
Jednak najcenniejszą część dorobku Władysława Czarneckiego stanowi urbanistyka. Gdy w 1931 roku obejmował stanowisko decernenta Wydziału Rozbudowy Miasta i zaczął tworzyć Miejską Pracownię Urbanistyczną, jego doświadczenie w dziedzinie „budowy miast” było stosunkowo niewielkie. Jednak permanentny proces samokształcenia, młody zespół uzdolnionych współpracowników, konfrontacja najnowszych, światowych osiągnięć teoretycznych z codzienną praktyką planistyczną, zrozumienie dla społecznego, a nawet socjalnego posłannictwa urbanistyki, dały w efekcie plan ogólny Poznania stanowiący jedno z największych dokonań międzywojennej planistyki, porównywalne z najważniejszymi opracowaniami europejskimi. W okresie powojennym stał się punktem odniesienia dla kolejnych planów ogólnych naszego miasta.
Ten niezwykle twórczy okres życia Czarneckiego przerwała, a właściwie zakończyła, II wojna światowa. Długotrwała rozłąka z rodziną, Polską i Poznaniem stała się impulsem do notowania wspomnień, rozbudowanych w latach 60-tych i złożonych przez autora w Bibliotece Raczyńskich. Ich publikację w 2005 roku rozpoczęło z inicjatywy Oddziału Poznańskiego Stowarzyszenia Architektów Polskich Wydawnictwo Miejskie w Poznaniu. Ostatni – trzeci tom „Wspomnień architekta”, który trafia do rąk czytelników, obejmuje okres wojennej tułaczki. Jest najbardziej ze wszystkich „światowy”, ponieważ rozgrywa się na trzech kontynentach. I chociaż Władysław Czarnecki nie był uczestnikiem wielkich bitew oraz batalii dyplomatycznych, odbijają się w nim wszystkie ważniejsze epizody wojenne, znaczące w historii Polski. Osobiste doświadczenia i echa odległych wydarzeń: kampania wrześniowa, internowanie w wojskowych obozach na Węgrzech, ucieczka na Bliski Wschód, zbrodnia katyńska, kampania wojenna w Afryce Północnej, powstanie i ewakuacja Armii generała Andersa z ZSRR, stosunki żydowsko-polskie w Palestynie, obie inwazje alianckie na kontynent, powstanie warszawskie, powojenne dylematy polskiej emigracji w Wielkiej Brytanii pozwalają ukazać istotny fragment biografii polskiej inteligencji, w XX wieku nieustannie konfrontowanej z Wielką Historią. Dopiero pod koniec wojny w Anglii, Czarnecki mógł powrócić do swojej pasji: urbanistyki. Dzięki dziesiątkom przeczytanych fachowych publikacji, przeanalizowanych planów, zwiedzonych miast i budowli zaczął wówczas budować reputację jednego największych erudytów wśród polskich urbanistów.
Wydanie ostatniej części wspomnień Władysława Czarneckiego stało się też okazją do zaprezentowania jego dorobku w formie wystawy „Poznańscy architekci: Władysław i Janina Czarneccy w Muzeum Historii Miasta w Ratuszu, która może zapoczątkować cykl poświęcony kolejnym twórcom, znacząco kształtujących obraz Poznania. Nieprzypadkowo większość zachowanych materiałów wiąże się z działalnością zawodową Władysława Czarneckiego, w cieniu której znalazło się życie prywatne, udokumentowane zachowanymi fotografiami i dokumentami rodzinnymi. Oprócz autorskich projektów, na wystawie zostały też zaprezentowane dokonania Wydziału Planowania i Rozbudowy Miasta oraz wybrane projekty Janiny Czarneckiej, którą w świetle badań trzeba uznać za współautorkę wielu prac architektonicznych Władysława Czarneckiego.
O ile budynki Władysława Czarneckiego wpisały się w pejzaż architektoniczny Poznania, to system zieleni uznawany, za najważniejsze osiągnięcie planu ogólnego przedwojennej Pracowni Urbanistycznej, zapewniający obszarom zabudowanym Poznania optymalny kontakt z wolnymi terenami, wymaga obecnie szczególnej ochrony, abyśmy ceniąc dorobek, uznając i powołując się na autorytet profesora Czarneckiego, nie doprowadzili do zmarnowania jego największego dzieła.
